1948'de Charles Lazarus tarafından kurulan Toys 'R' Us, sadece bir mağaza değil, Amerikan rüyasının renkli bir yansımasıydı. On yıllar boyunca rakiplerini yok ederek oyuncak pazarının tek hakimi, bir 'Kategori Katili' (Category Killer) oldu. Bir oyuncak üreticisi eğer ürününü Toys 'R' Us raflarına sokamazsa iflası kesinleşmiş demekti. Ancak 2000'li yılların başında internetin ayak sesleri duyulduğunda, şirket devasa bir stratejik hata yaptı: Kendi e-ticaret altyapısını ve kas gücünü kurmak yerine, 2000 yılında Amazon ile 10 yıllık bir anlaşma imzalayarak tüm online operasyonunu Jeff Bezos'un ellerine teslim etti.

Bu anlaşma, bir kralın kendi kalesinin anahtarını düşmanına vermesiyle eşdeğerdi. Amazon bu sayede perakende dinamiklerini, müşteri davranışlarını ve oyuncak lojistiğini Toys 'R' Us'ın parasıyla öğrendi. Anlaşma sonradan davalık olup bozulsa da, Toys 'R' Us dijital dönüşümde en kritik 10 yılı kaybetmiş ve hantal bir dinazora dönüşmüştü.

Ancak şirketin tabutuna son çiviyi çakan olay teknoloji değil, Wall Street'in doymak bilmez açgözlülüğü oldu. 2005 yılında KKR, Bain Capital ve Vornado Realty Trust gibi Özel Sermaye (Private Equity) devleri bir araya gelerek şirketi 6.6 milyar dolara satın aldı. Bu bir 'Kaldıraçlı Satın Alma' (Leveraged Buyout - LBO) operasyonuydu. Fonlar, şirketi almak için kendi ceplerinden sadece %20 nakit koydular; kalan %80'lik milyarlarca dolarlık kısmı ise bankalardan kredi çektiler. Ve işin en vahşi tarafı, bu kredinin tüm borcu ve faizi doğrudan Toys 'R' Us'ın kendi bilançosuna yıkıldı.

İşte o andan itibaren şirket artık oyuncak satarak büyümeye çalışan bir perakendeci değil, Wall Street bankalarına faiz ödeyen bir finansal köleye dönüştü. Şirket her yıl operasyonel olarak kâr etse bile, sırtına yüklenen bu devasa LBO borcu yüzünden her yıl tam 400 milyon doları sadece 'faiz' olarak ödüyordu. Bir perakende şirketinin ayakta kalabilmesi için mağazalarını sürekli yenilemesi, fiyat rekabetine girmesi ve müşteri deneyimini artırması gerekir. Ancak Toys 'R' Us, tüm nakdini borç faizine gömdüğü için mağazalar dökülmeye başladı, raflar tozlandı ve o efsanevi 'büyülü atmosfer' yerini ucuz bir depo hissiyatına bıraktı.

Bu sırada Wal-Mart ve Target, oyuncakları zararına satarak ('Loss Leader' stratejisi) aileleri kendi mağazalarına çekiyor, Amazon ise evlere bedava teslimat yapıyordu. Borç prangalarıyla bu üç deve karşı savaşamayan Toys 'R' Us, 2017 Eylül'ünde, yaklaşan tatil sezonu için oyuncak tedarikçilerine (Hasbro, Mattel) bile ödeme yapamayacak duruma geldiğinde Bölüm 11 iflas korumasına başvurdu. Bu süreçte CEO'lar milyonlarca dolar bonus alırken, 730 mağaza kapandı ve 33 bin çalışan bir gecede hiçbir tazminat alamadan işsiz kaldı. Bir zamanların oyuncak imparatorluğu, finansal mühendisliğin kurbanı olarak tarihe gömüldü.

📝